Over het aanbidden van een fantasie

…Hier sta ik dan, op het kerkhof.
Herman Brusselmans, ‘Het Kindeke Jezus is geboren maar mijn moeder, die is dood’

I

De abominabele gesteldheid van de oppeppende woorden van tegenwoordig. Geen schoonschrijverij zonder pen. Geen bloedende tranen meer die uitnodigen tot beterschap.
Ik stond versteld van mijn eigen optimisme, eigenlijk. Of misschien was het dat niet eens. Meer een soort soevereiniteit. Een vrouw van middelbare leeftijd de les leren die zij mij behoorde te geven met haar zilveren uitgroei boven op haar kop. Dan voel je je een hele kerel.
‘Je zal wel gelijk hebben,’ zei ze. Uit haar achterzak trok ze een witte zakdoek, waarmee ze haar ietwat grote kikkerogen depte.
Ik geloofde die farce natuurlijk niet. Depressief door het weer. Door het weer! Mijn broer, die was pas depressief. En misschien nog wel meer dan dat. Net nadat moeder was vertrokken om de winter door te brengen bij een polymongool in Oostenrijk. Je maakt wat mee als de granieten vuist van je vader zijn echo’s niet meer door de vertrekken laat schallen.

- Door Nikki Dekker

Het noodweer rekt de straten
op tot meer; water dat als kat
en hond over daken rent;
hemel stort op aarde neer.

Tonnen nattigheid die ons al die tijd
boven het hoofd hingen. Wie het wist
mag z’n hand opsteken.

Het is nu aan ons om te vergeven:
God (als altijd), de weerman, de duwende
vrouw in de tram – de hele mensheid

die onze lucht in-
ademt, op onze stoelen zit.
Wordt dit de grootste schoonmaak?

Ach, kón de wereld maar vergaan
in een nacht vol onweer.
Wij slapen druppelend in.

- Door Sjoerd-Jeroen Moenandar



Zoals zo vaak zit ik dit jaar op vijfentwintig december in het vliegtuig omdat vliegen op die datum erg goedkoop is. Kerst doet mij tegenwoordig niets meer, dus van dat voordeel maak ik graag gebruik. Niet dat ik overigens zonder kersttraditie opgegroeid ben. Mijn moeder verzamelde op kerstavond graag haar vele zonen om zich heen voor een ritueel dat jaar in jaar uit hetzelfde verliep. Eerst stak zij de kaarsjes in de kerstboom aan. Vervolgens las zij een stuk uit de bijbel (Matteus:1-2 of Lucas:2) en een kerstverhaal voor (het enige moment van het jaar dat de Bijbel bij ons thuis ter hand genomen werd), waarna alle aanwezigen een boek cadeau kregen.

- Door Michel Tsang a Sjoe

dacht gedachten, gedachten gedacht
dacht, dag gedachte, dag gedrocht
dacht dood gedrocht, dacht doch
dacht dag dood, dag gedachten

drang dacht, drankgedachte
dacht drank, dacht drink drink
dronk dag, dronk daags, dronken
dacht denk denk, dacht drank dringt

dacht dicht, dacht dicht gedichten
gedachten dichten, dacht licht
licht lacht, dacht lach licht nacht
gedacht gedicht, gedicht bedacht

- Door Marloes Roosingh

Tussen goud- en appelvinken ligt een zee
van onderscheid. Welke geschikt zijn
geschaakt te worden, is een kwestie
van het volgen van het neusje
van de zalm.

Wie stroomopwaarts zwemt wordt snel
bespot. Gestenigd door een menigte
die het probleem niet bij de wortel
durft te nemen. Die op zijn strepen staat
en dan ontkent dat hij ze heeft.

- door Veerle Goossens

Mondelinge examens. Ze moesten ze afschaffen. De bibber in je stem is moordend voor je zelfvertrouwen, de gezichtsuitdrukking van je prof spreekt boekdelen en het enige waar je nog aan kan denken is “Denk na. Denk godverdomme na.” Maar waarover je nu weer moest nadenken, is je volledig ontschoten.

Je stapt het kantoor binnen. Je “Dag professor” klinkt alsof je in geen weken je stem nog gebruikt hebt (wat ook wel het geval is) en je niet meer goed weet hoe je het volume en de toonhoogte moet regelen. Je gaat zitten. Als je geluk hebt, doe je dat op de voorbehouden stoel en niet op die van de assistent(e) van de prof. Als je pech hebt, word je op slag nog zenuwachtiger.

- door Arne Pauwels



Er bestaat een foto van wijlen Patrick de Spiegelaere. Hij staat onder “Coverage” en dan reeks “8 – Brussels” op zijn website. Hij krijgt geen titel mee. Onder de eigenschappen van het bestand vind je dat hij domweg “foto15.jpg” heet. Ik heb hem dan maar Chez Jef sans fils gedoopt.

Jef zit er wat verweesd bij. Verweesd dan, zoals een vader verweesd kan zijn door de afwezigheid van zijn zoon. Op het kale af, Brusselse moustache. Witte lange mouwen, zwarte jas aan de kapstok achter hem. Ouderwetse stoofpot op het kookvuur naast hem. Wat hij verkoopt, is niet helemaal duidelijk, maar ook niet belangrijk. Chez Jef et fils staat er geschreven op zijn kleine trekwagentje. Maar waar is de zoon?

- door GDV

Vannacht had ik een vreemde droom. Ik lag onder een naakt meisje: het was onduidelijk of we worstelden of de liefde bedreven. Met vonkende salamanderogen keek ze me spiedend aan, alsof ze brandde van verlangen om weg te schieten - een verlangen waar ze geen gevolg aan kon geven, ofwel omdat ik haar te stevig in mijn greep hield (wat onwaarschijnlijk is), ofwel omdat haar ledematen zozeer in de mijne verstrengeld waren dat onmogelijk viel uit te maken waar haar vlucht had moeten beginnen.

Is het je wel eens opgevallen dat literatuur hoofdzakelijk door mannen lijkt te worden geschreven? Het was onlangs voor Margriet van der Linden, hoofdredactrice van Opzij, reden om op de vooravond van de boekenweek een Vrouwenboekenbal te organiseren. Niet alleen valt het mij op dat literatuur klaarblijkelijk hoofdzakelijk door mannen geschreven wordt, maar ook dat in andere genres – die vaak aangeduid worden met triviaalliteratuur, lowbrow of damesroman (denk bijvoorbeeld aan Bouquet-romans of literaire thrillers) – vrouwen juist oververtegenwoordigd lijken. Nu zou je natuurlijk kunnen antwoorden dat vrouwen kennelijk eenmaal niet kunnen schrijven. Dit antwoord lijkt mij echter flauw en kortzichtig. Het lijkt mij aannemelijker dat wij hier te maken hebben met een (aloude) ideologie ten aanzien van sekse.

De literaire thriller is vaak een lastig genre voor de literatuurkritiek, want is het literatuur of gewoon een spannend verhaal? In De Groene Amsterdammer schreef schrijfster Doeschka Meijsing, die de AKO Literatuurprijs won in 2008, een opiniestuk over dit genre. Haar openingszin maakt meteen duidelijk hoe zij tegenover literaire thrillers staat: “[h]et is een mysterie, die belangstelling voor misdaad- en thrillerboeken. Het is rotzooi, maar voor de helft van de mensen de enige lectuur” (28). Meijsing laat er geen misverstand over bestaan, zij maakt een scherp onderscheid tussen literatuur en thrillers: uit de auteurs die zij bespreekt – John Grisham, Nicci French, Karen Slaughter, maar ook Nederlandse auteurs als Simone van der Vlugt, Saskia Noort, Esther Verhoef – valt op te maken dat zij het heeft over literaire thrillers die zij echter weigert met ‘literair’ aan te merken. Daarnaast maakt ze een scherp onderscheid tussen literatuur en lectuur: thrillers behoren volgens Meijsing tot lectuur en niet tot literatuur.

- Door Petra Boudewijn

Literatuur is in het bewustzijn van hen, die zich voor haar interesseren. Teksten hebben lezers nodig om literatuur te worden, stelt Heinz Schlaffer (24) – ik hou van lezen en beschouw mijzelf als literair grootverbruiker. In mijn omgeving sta ik klaarblijkelijk als literatuurkenner te boek, want gesprekspartners reageren vaak teleurgesteld als ik een boek niet ken of (nog erger!) beken niet gelezen te hebben. Kennelijk staat 'houden van lezen' gelijk aan 'verstand hebben van' of 'alles gelezen (moeten) hebben'. Ik vind het verder verontrustend – gezien het grote aantal door mij ongelezen en mij onbekende boeken waar ik op feestjes en familiebezoekjes mee geconfronteerd word – dat zo veel literatuur klaarblijkelijk aan mijn literaire oog ontsnapt. Misschien kan iemand mij dit tijdens een goed glas wijn uitleggen?

De Dikke van Dale - Theaterproductiehuis Zeelandia

- door Josine Schuilenburg

Neen, dat woord kunt u niet gebruiken want dat bestaat nog niet. En fiets, heeft u daar ooit van gehoord? "Tweewielig voertuig dat wordt voortbewogen door op pedalen te trappen."

Toen ik vorig jaar een etymologisch woordenboek kreeg, was fiets het eerste woord dat ik opzocht. Enkel omdat het een zo simpel en alledaags ding is, dat ik gebiologeerd raakte naar zijn herkomst. En die bleek complexer dan gedacht. Zo ook het levensverhaal van de heer Van Dale, wie kent hem niet. De man die zijn naam voor eeuwig aan drie dikke delen gaf, de dikke delen van de Nederlandse taal.

Het toneelstuk De Dikke van Dale laat Johan van Dale, gespeeld door Bram Kwekkeboom. We zien hem als geheugenmeester, taalidioot, soms vader, zenuwlijder en bovenal als de man die zichzelf letterlijk dood werkte.
Doodwerken: 1.zich daags zo enorm belasten dat men op 44-jarige leeftijd overlijdt aan de pokken. 2.op geen enkel verzoek nee durven verkopen en daarbij de kans om in Leiden aan het WNT (Woordenboek der Nederlandse Taal) te werken, onbenut te laten.

- door Arne Pauwels

De afgelopen weken laaide de euthanasiediscussie in Vlaanderen weer op. Niet echt een literair onderwerp, ware het niet dat de opflakkering het gevolg was van “de zelf gekozen dood” van Hugo Claus. De discussie beperkte zich voorheen vooral tot de fysieke gezondheid van de patiënten in kwestie. Termen als “ondraaglijk lijden” voerden de boventoon, maar tot een echte definitie komen lijkt niet zo eenvoudig. Want wat heet ondraaglijk lijden voor iemand die zichzelf een leven lang in de spotlights zette als dé grote, Vlaamse schrijver van zijn generatie? En dus wordt de discussie nu opengegooid naar de buitengrenzen van het ondraaglijk lijden, naar meer literaire gronden, als u wil.

- door Josine Schuilenburg

Stiltecoupes. Een raar fenomeen. Gisteren keek ik het voor het naar het nieuwe tv-programma van die cabaretier van Dit was het nieuws, Room 101 heette het geloof ik. Te gast was Abdelkader Benali, die, toen ik inschakelde, zojuist een boodschap voorlas die zangeres Wende Snijders in een van zijn eigen boeken had gekrabbeld. Er stond zoveel als ‘kom nou eerst maar eens naar mijn Franse chansons luisteren, dan lees ik daarna misschien wel een boek van je. Ik moet bekennen dat ik ook nooit een boek van de hippe Marokkaan las. Maar dat terzijde.

- door Sjoerd-Jeroen Moenandar

Voor de val van het communisme was de roman 1984 van George Orwell in Hongarije verboden. Een bevriende Hongaar vertelde me ooit hoe de populariteit van deze roman dramatisch daalde toen het communisme eenmaal ten val was gekomen. Het boek stond nu niet meer op de lijst van verboden boeken en daarmee was het blijkbaar zijn aantrekkingskracht kwijtgeraakt. Boekverboden zorgen er, met andere woorden, voor dat literatuur serieuzer genomen wordt. Ik was dan ook verheugd toen de Partij van de Vrijheid (PVV) met het plan kwam om de Koran in Nederland te verbieden.

- door Sjoerd-Jeroen Moenandar

Soms koop je boeken enkel om hun titel. Dat was in ieder geval de reden dat ik vorige week twaalf euro neertelde voor Wie kan het paradijs weerstaan. Het bleek te gaan om een mailwisseling tussen “een Hollandse domineeszoon, alom gezien als een van de invloedrijkste journalisten van Nederland” en “een jonge schrijver, zoon van een Marokkaanse slager, die met zijn debuut internationaal furore maakte en met zijn tweede roman de Libris Literatuurprijs won”, aldus de omslag. De auteurs zouden ongetwijfeld teleurgesteld zijn als u in deze omschrijving niet Michaël Zeeman en Abdelkader Benali herkent. In de tijd dat zij elkaar de in dit boek gebundelde mails schreven, verbleven beide heren in Rome.

Een blauwe maandag in het hoge noorden.

Een charmefoto van onze nieuwe fotografe: Evelien Wouters.

.
Een nieuw beeld van Katleen Gabriëls.

Opnieuw stuurde Dennis van Mol een foto zonder titel in.

In deze rubriek doen verschillende, jonge (MAZ-)fotografen hun ding. na Dennis Van Mol is het nu de beurt aan de verbeelding van Katleen Gabriëls.